Foto:

SANDELINGEN-AMBACHT

H.I.Ambacht - Ieder die in Ambacht bekend is zal op deze foto de Palmhoeve herkennen, de monumentale boerderij halverwege de Achterambachtseweg. Deze hoeve herbergde destijds het Regthuis (gemeentehuis) van de vroegere gemeente Sandelingen-Ambacht. Waarschijnlijk huurde het toenmalige gemeentebestuur één of twee vertrekken van de kapitale hoeve. Hoe lang die periode geduurd heeft weten we niet. Feit is dat zich in één der gevels van de boerderij een oude gedenksteen bevindt waarop staat dat Agatha Margareta Oem, vrouwe van Zandelinge Ambagt de eerste steen gelegt heeft op 27 maart 1772.

Door Arie Verhoeven

De gemeente Sandelingen-Ambacht werd ongeveer begrensd door de Langeweg, Rijsoordsesteeg (Rijksstraatweg), Waal en de grens met Hendrik-Ido-Ambacht. Veel van de geschiedenis van deze voormalige gemeente is in nevelen gehuld, omdat het gemeentelijk archief in 1858 door een brand grotendeels verloren is gegaan. De gemeente werd ook wel Adriaan Pieterse Ambacht genoemd, naar één der eerste ambachtsheren: Adriaan Pieterse van Sandelingen. Halverwege de 19e eeuw had het dorpje 390 inwoners. Er stonden in totaal 34 huizen. Dat betekent dat er gemiddeld in ieder huis ruim 11 mensen woonden. Soms woonden meerdere gezinnen in één huis. Ter vergelijking: Hendrik-Ido-Ambacht had in die tijd, (samen met Schildmanskinderen-Ambacht) 1250 inwoners, die 211 huizen bewoonden. Dat is gemiddeld bijna zes mensen per woning. Een opvallend groot verschil. In Sandelingen-Ambacht was zo'n anderhalve eeuw geleden 85% (!) van de huizen bewoond door meerdere gezinnen. In HIA was dat 23%. We weten niet precies wat de verklaring is van dit opvallende verschil. Deze zou kunnen liggen in het feit dat Sandelingen-Ambacht veel grote boerderijen had die indertijd door meerdere gezinnen werden bewoond. Een tweede verklaring zou kunnen zijn dat vele arbeidersgezinnen (vlasarbeiders of landarbeiders) bij elkaar in kleine optrekjes woonden, die niet als volwaardige woningen werden aangemerkt. Het kwam voor dat een boer (op z'n erf) een schuur verbouwde voor de huisvesting van enkele gezinnen, waarvan meerdere gezinsleden op de boerderij werkten. Cijfers vermelden dat in honderd of tweehonderd jaren hooguit één of twee woningen in het vroegere dorp werden bijgebouwd.

Sandelingen-Ambacht had geen eigen kerk of school. Men was aangewezen op HIA. De gemeente werd bestuurd door een burgemeester, twee wethouders en vijf raadsleden. Als men bedenkt dat in die tijd lang niet iedereen verkiesbaar was, kon het weleens zijn dat veel boeren in het gemeentebestuur vertegenwoordigd waren. Waarschijnlijk was het aantal kiezers niet meer dan 15 à 20. Wat is het toch jammer dat de raadsnotulen verloren zijn gegaan. We weten daarom niet meer welke problemen die gemeenteraad bezig hielden. In 1855 kwam er een einde aan het zelfstandig voortbestaan van Sandelingen-Ambacht. De gemeente werd verenigd met Hendrik-Ido-Ambacht.

Meer berichten




Shopbox